ემოციათა ცნება ქართულ ლექსიკოგრაფიაში: გამოწვევები და მიდგომები
ანოტაცია
კვლევა შეისწავლის ლექსიკონებში ემოციების განმარტების სირთულეებს და განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს არნოლდ ჩიქობავას რედაქტორობით გამოცემულ „ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონს“. თვისობრივი მიდგომის გამოყენებით, კვლევა აანალიზებს ძირითად და მათთან დაკავშირებული ემოციების აღმნიშვნელ რვა სალექსიკონო ერთეულს: ბედნიერება (happiness), სევდა (sadness), შიში (fear), ბრაზი (anger), გაკვირვება (surprise), ზიზღი (disgust), სიყვარული (love) და სიძულვილი(hate).
ანალიზი აჩვენებს, რომ ლექსიკონი იყენებს მოქნილ განმარტებით სტრატეგიებს და არა ერთუნივერსალურ ფორმულას. სიტყვა-სტატიები, როგორც წესი, მიჰყვება ისეთ მოდელებს, როგორიცაა „X არის Y-ის გრძნობა“ ან „X არის Y-ის გრძნობა რომელიც გამოწვეულია Z- ით“, ასევე ხშირად არისგამოყენებული სინონიმები, ინტენსივობის მარკერები, გამომწვევი მიზეზები, ლიტერატურული მაგალითები და ფრაზეოლოგიური ერთეულები. მიღებული შედეგები მოწმობს, რომ განმარტებები ერგება თითოეული ემოციის სემანტიკურ თავისებურებებს, ისინი ასახავენ პოლისემიას, სცენარულ განვითარებასა და შეფასებით ბუნებას. ინგლისურ ლექსიკონებთან შედარება კი ავლენს როგორც თანხვედრას საბაზო ფორმულებში, ასევე განსხვავებებს სიღრმესა და ილუსტრაციულ მხარდაჭერაში.
აღნიშნული კვლევა ხაზს უსვამს ემოციათა ლექსიკოგრაფიაში მნიშვნელობაზე ორიენტირებული, ადაპტაცური მიდგომის ღირებულებას და აჩვენებს თუ რამდენად ეფექტურად ასახავს „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი“ ემოციური კონცეფციების კომპლექსურ, გარდამავალ ბუნებას.
წყაროები
Amirejibi, R., Afridonidze, Sh., & Rayfield, D. (Eds.). (2006). A comprehensive Georgian-English Dictionary (Vols. 1–2). Garnett.
Cambridge University Press. (n.d.). Emotion. In Cambridge dictionary. Retrieved March 31, 2026, from https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/emotion
Chikobava, A., Tsereteli, G., Topuria, V., Tchabashvili, M., Vachnadze, S., Kakhadze, O., Sharadzenidze, T., Meskhishvili, M., Lomtatidze, K., Menteshashvili, T., Gachechiladze, P., Gigineishvili, I., & Pochkhua, B. (1960). The eight-volume explanatory dictionary of the Georgian language (Vols. 1–8, 1960 ed.). https://ice.tsu.ge/liv/ganmartebiti.php
Collins Dictionary. (n.d.). Emotion. In Collins English dictionary. Retrieved March 31, 2026, from https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/emotion
Das, K. K. (2017). A theoretical approach to define and analyze emotions. International Journal of Emergency Mental Health and Human Resilience, 19(3). https://doi.org/10.4172/1522-4821.1000354
Fodor, J. A. (1981). The present status of the innateness controversy. In Representations: Philosophical essays on the foundations of cognitive science (pp. 257–316). MIT Press.
Hanks, P. (1990). Evidence and intuition in lexicography. In J. Tomaszczyk & B. Lewandowska-Tomaszczyk (Eds.), Meaning and lexicography (pp. 31–42). John Benjamins. https://doi.org/10.1075/llsee.28.07han
Johnson-Laird, P. N. (1987). The mental representation of the meaning of words. Cognition, 25(1–2), 189–211. https://doi.org/10.1016/0010-0277(87)90009-6
Kövecses, Z. (1990). Emotion concepts. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4612-3312-1
Kövecses, Z. (1991). A linguist's quest for emotion concepts. American Behavioral Scientist, 34(3), 250–255. https://doi.org/10.1177/0002764291034003004
Ortony, A. (2025). The challenge of “defining” emotions. Brain Sciences, 15(12), Article 1261. https://doi.org/10.3390/brainsci15121261
Ostermann, C. (2012). Cognitive lexicography of emotion terms. In Proceedings of the 15th EURALEX International Congress (pp. 493–501). https://euralex.org/publications/cognitive-lexicography-of-emotion-terms/
Rusieshvili-Cartledge, M., Dolidze, R., Keburia, M., & Totibadze, S. (2023). Metaphoric conceptualisation of pride in the Georgian language and culture. Online Journal of Humanities ETAGTSU. https://doi.org/10.52340/PUTK.2023.2346-8149.02
Rusieshvili-Cartledge, M., & Makhatadze, M. (2025). Colourfulness of the lexis: Lexicographic treatment of colour terms in Georgian-English Thematic Dictionary. Journal of Digital Terminology and Lexicography, 1(JDTL-Volume 1, issue 1), 25-37. 10.25430/pupj.jdtl.1749066594
Swanepoel, P. (1992). Getting a grip on emotions: Defining lexical items that denote emotions. In EURALEX ’92 Proceedings (Part 2, pp. 419–432).
Taylor, J. R. (1989). Linguistic categorization: Prototypes in linguistic theory. Clarendon Press.
Wierzbicka, A. (1992). Defining emotion concepts. Cognitive Science, 16(4), 539–581. https://doi.org/10.1207/s15516709cog1604_4
