გენდერული სტერეოტიპების ლინგვისტური ანალიზი შარლოტ პერკინს გილმანის მოთხრობაში ,, ყვითელი შპალერი ”
საკვანძო სიტყვები:
გენდერი და ძალაუფლება, კრიტიკული დისკურსის ანალიზი, სისტემური ფუნქციური ლინგვისტიკა, მოდალობა, ენა და იდენტობაანოტაცია
სტატიაში განხილულია გენდერისა და ძალაუფლების ლინგვისტური კონსტრუქცია შარლოტა პერკინს გილმანის ,,ყვითელ შპალერში" (1892) ინტერდისციპლინური ჩარჩოს მეშვეობით, რომელიც აერთიანებს ფემინისტურ ლინგვისტიკას, კრიტიკული დისკურსის ანალიზსა და სისტემურ ფუნქციურ ლინგვისტიკას. შერჩეულ ნაწყვეტებზე დაყრდნობით გაანალიზებულია მოდალობა, ჰეჯინგი, ლექსიკური ერთეულები, გარდამავლობის ნიმუშები და თხრობითი სტრუქტურა, რათა გამოვლინდეს როგორ ირეკლავს, აძლიერებს და, ზოგჯერ, ებრძვის ენა მეცხრამეტე საუკუნის გენდერულ იდეოლოგიებს. მთხრობელის ეჭვისა და ყოყმანის ხშირი გამოხატულება მკვეთრად ეწინააღმდეგება მისი ქმრის, ჯონის, მტკიცე, ავტორიტეტულ საუბარს, რაც ხაზს უსვამს ქალურობისა და მამაკაცური დომინირების სოციალურად აგებულ იდეებს.
გარდამავლობის ანალიზი ავლენს ჯონს, როგორც მთავარ მოქმედ პირს, რომელიც აკონტროლებს როგორც ქმედებებს, ასევე ინტერპრეტაციებს, ხოლო მთხრობელი თავდაპირველად პასიურ როლს ასრულებს. დღიურის ფორმატი კიდევ უფრო მეტად უსვამს ხაზს მის იზოლირებასა და პატრიარქალური მოლოდინების ინტერნალიზაციას და აჩვენებს, რომ მისი ხმა პირად სივრცეშიც კი შეზღუდულია. ენობრივი მახასიათებლების უფრო ფართო სოციალურ და იდეოლოგიურ კონტექსტში განთავსებით, კვლევა აჩვენებს, რომ მოთხრობაში აღწერილი გენდერული სტერეოტიპები ღრმად არის ჩამჯდარი ტექსტის ლინგვისტურ სტრუქტურაში.
საბოლოოდ, სტატია აჩვენებს, რომ გილმანის თხრობა არა მხოლოდ ირეკლავს იმ შეზღუდვებს, რომლებიც დაწესებულია ქალებისთვის პატრიარქალურ საზოგადოებაში, არამედ ასევე აკრიტიკებს და დესტაბილიზაციას უკეთებს ამ ძალაუფლებრივ ურთიერთობებს, რაც ხაზს უსვამს სტილისტური და დისკურსული ანალიზის მნიშვნელობას ენის, გენდერისა და სოციალური ავტორიტეტის გადაკვეთის შესწავლაში ლიტერატურაში.
წყაროები
van Dijk, T. A. (2001). Critical discourse analysis. In D. Schiffrin, D. Tannen, & H. E. Hamilton (Eds.), The handbook of discourse analysis (pp. 352–371). Blackwell. https://dosen.ikipsiliwangi.ac.id/wp-content/uploads/sites/6/2021/03/9423-34509-2-PB.pdf
Fairclough, N. (2001). Critical discourse analysis. Annual Review of Applied Linguistics, 11, 84–99. https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/30919557/CriticalDiscourseAnalysis-libre.pdf
Gilman, C. P. (2020). The Yellow Wallpaper. Project Gutenberg. https://www.gutenberg.org/ebooks/1952 (Original work published 1892)
Lakoff, R. (1973). Language and Woman’s Place. Language in Society, 2(1), 45–80. http://www.jstor.org/stable/4166707
Mikić, J. (2020). A Historical Overview of Research into Gender and Language: From the Deficit Model to the Social Constructivist Model. DRUŽBOSLOVNE RAZPRAVE, XXXVI (2020), 94-95: 239-259. https://www.socioloskodrustvo.si/wpcontent/uploads/2021/10/DR94-95-Mikic-WEB.pdf
Salih, S. (2002). On Judith Butler and performativity. In M. Lovaas & M. M. Jenkins (Eds.), Sexualities and communication in everyday life: A reader (pp. 55–68). Sage. https://www2.kobe-u.ac.jp/~alexroni/IPD2020/IPD2020%20No.2/Salih-Butler-Performativity-Chapter_3.pdf
