პრაგმატული ხარვეზის დაძლევა: ქართული დისკურსის მარკერების წარმოდგენალექსიკოგრაფიულ რესურსებში
საკვანძო სიტყვები:
დისკურსის მარკერები, ლექსიკონები, ორენოვანი, ერთენოვანი, მეტალექსიკოგრაფია, ქართულიანოტაცია
მოცემული კვლევა იკვლევს, თუ როგორ არის წარმოდგენილი ქართული დისკურსის მარკერები(დმ) ონლაინ ლექსიკონებში, კონკრეტულად კი ერთმონოლინგვალურ ქართულ განმარტებითლექსიკონსა და ერთ ორენოვან ქართულ-რუსულ ლექსიკონში. ამ რესურსების შერჩევაგანპირობებულია ქართულის მომხმარებლებსა და შემსწავლელებში მათი ფართოდ გამოყენებით დასაუბრის ენის ლექსიკის მოცვით. მიზანია ქართული პრაგმატული მარკერების (ანუ დისკურსისმარკერების) ლექსიკოგრაფიული დამუშავების ხარისხისა და გამოყენებადობის შეფასებამეტალექსიკოგრაფიული პერსპექტივიდან. ნაშრომი ადარებს ერთენოვან და ორენოვან ჩანაწერებსშვიდი ფუნქციური კატეგორიის მიხედვით: დამატება, მიზეზი/შედეგი, თანმიმდევრობა, კონტრასტირება, შედარება, მაგალითით დადასტურება და დასკვნა. დისკურსის მარკერები (DM) შეიძლება გამოჩნდეს როგორც ცალკეული სიტყვები, ნაწილაკები ან მოკლე ფრაზები.გააანალიზებული მონაცემთა კატეგორიები მოიცავს გრამატიკულ ინფორმაციას (მეტყველებისნაწილი, ფორმა), სათარგმნელ ეკვივალენტებს, შესიტყვებს, გამოყენების მაგალითებსა დაპრაგმატულ ფუნქციებს. ეს ელემენტები ინტეგრირებულია თითოეული მარკერის ერთიანი ლექსიკურიპროფილის შესაქმნელად. ანალიზი აფასებს არა მხოლოდ ლექსიკურ შინაარსს, არამედ სამიზნეაუდიტორიისთვის - ქართველი მომხსენებლებისა და მეორე ენის შემსწავლელთათვის- ფუნქციურშესაბამისობასაც. ლექსიკონების მიკროსტრუქტურისა და მაკროსტრუქტურის შესაფასებლადგამოიყენება მრავალთეორიული ჩარჩო, რომელიც აერთიანებს ჩარჩო სემანტიკას (ფილმორი), კორპუსის ლინგვისტიკას, კონტრასტულ ანალიზსა და თარგმანის თეორიას. მარკერების ემპირიულიშერჩევა ეფუძნება ქართული ეროვნული კორპუსის (ტანდაშვილი და გიპერტი, 2015) სიხშირულიმონაცემებს, რაც ანალიზს უზრუნველყოფს გამოყენებაზე დაფუძნებულ საფუძველს.
წყაროები
Akhvlediani, G., & Topuria, V. (1990). ქართულ-რუსული ლექსიკონი [Georgian–Russian dictionary] (2nd ed.). Ganatleba https://opac.sciencelib.ge/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=6390&shelfbrowse_itemnumber=9348
Briz, A., Pons Bordería, S., Borreguero Zuloaga, M., & Portolés, J. (Coords.). (2008). Diccionario de partículas discursivas del español (DPDE). http://www.dpde.es
Cartoni, B., Zufferey, S., & Meyer, T. (2013). Annotating the Meaning of Discourse Connectives by Looking at their Translation: The Translation Spotting Technique. Dialogue & Discourse, 4(2), 65–86. https://doi.org/10.5087/dad.2013.203
Chikobava, A. (Ed.). (1950–1964). ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონი [Explanatory dictionary of the Georgian language] (Vols. 1–8). Georgian Academy of Sciences. https://lev.ge/ganmartebiti
Fillmore, C. J. (2014). Frame semantics. In Linguistics in the morning calm (pp. 111–137). Hanshin Publishing Co. (Original work published 1982)
Fischer, K. (Ed.). (2006). Approaches to discourse particles (Vol. 1). Elsevier.
Fox Tree, J. E. (2015). Discourse markers in speech. In The handbook of discourse analysis (pp. 800–818). John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781118584194.ch37
Fraser, B. (1999). What are discourse markers? Journal of Pragmatics, 31(7), 931–952. https://doi.org/10.1016/S0378-2166(98)00101-5
Fuentes Rodríguez, C. (1987). Enlaces extraoracionales. Alfar.
Gouws, R. H. (2017). Dictionaries and access. In P. A. Fuertes-Olivera (Ed.), The Routledge Handbook of Lexicography (pp. 43-58). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315104942
Holgado Lage, A. (2017). Diccionario de marcadores discursivos para estudiantes de español como segunda lengua. Peter Lang. https://doi.org/10.3726/b11878
Knott, A. (1996). A data-driven methodology for motivating a set of coherence relations [Doctoral dissertation, University of Edinburgh].
Makhatadze, M. (2024). Toward lexical bundles in Georgian Learner Corpus of English with implications for pedagogic lexicography. Online Journal of Humanities ETAGTSU, (9), 22. https://doi.org/10.52340/PUTK.2024.2346-8149.09.06
Martín Zorraquino, M. A., & Portolés, J. (1999). Los marcadores del discurso. In I. Bosque & V. Demonte (Eds.), Gramática descriptiva de la lengua española (pp. 4051–4213). Espasa Calpe.
Pons Bordería, S. (2001). Conectores y marcadores discursivos. Ediciones de la Universidad de Navarra.
Tandashvili, M., & Gippert, J. (2015). Structuring a diachronic corpus: The Georgian National Corpus project. In Historical corpora: Challenges and perspectives (pp. 305–322). Narr.
Tarp, S. (2008). Lexicography in the Borderland between Knowledge and Non-knowledge. Niemeyer. https://doi.org/10.1515/9783484970434
van Dijk, T. A. (1973). Some Aspects of Text Grammars: A Study in Theoretical Linguistics and Poetics. Mouton.
van Dijk, T. A. (1978). Text and context: Explorations in the Semantics and Pragmatics of Discourse. Longman.
